In deze rubriek schrijft onze huisanalist Marco over een bijzonder verhaal uit het grote mondiale schaakarchief om iemand of iets in de schijnwerpers te zetten. Waar rollen wij deze week de rode loper voor uit? Vandaag deel VI.
Afgelopen week organiseerde onze vereniging het Basisscholen-schaaktoernooi op het Sint-Oelbertgymnasium in Oosterhout. Ruim 100 kinderen vulden een zaal die volstond met schaakborden, schaakklokken en alle andere woorden die met ‘schaak’ beginnen. Daarom de vraag: zou ‘schaakles’ misschien ook een vak op school kunnen worden? Het helpt tenslotte met vooruitdenken en om het hoofd koel te houden in lastige situaties. Om de vraag te beantwoorden wat het zou kunnen opleveren, zullen wij vandaag gaan kijken naar een aantal beroemde ‘schaakfamilies’: kinderen die het schaken van huis uit met de paplepel ingegoten hebben gekregen.
Voor het bekendste voorbeeld gaan wij terug naar het Hongarije van de jaren 70 en 80. Daar begon de onderwijspsycholoog László Pólgar een opmerkelijk experiment, met zijn eigen kinderen als proefpersonen. Hij beweerde dat genieën niet geboren worden, maar gemaakt. Zijn theorie stelde dat mensen vanzelf ergens een talent voor ontwikkelen, als zij er maar vroeg genoeg mee zijn begonnen. Om deze hypothese te bewijzen, besloot hij om zijn drie dochters vanaf zeer jonge leeftijd te leren schaken. Voor degenen waarbij de naam Pólgar zojuist al een belletje deed rinkelen, laat het resultaat zich raden.
De jongste van de drie zusjes, Judit Polgár, groeide al snel uit tot een uitzonderlijk schaaktalent, en zij wordt tot de dag van vandaag nog onbetwist gezien als de beste vrouwelijke schaker aller tijden. Sterker nog, het record van de jongste speler ooit in de wereldwijde top 100 staat nog steeds op haar naam. Ook haar oudere zussen Susan en Sofia hebben het ver weten te schoppen in de schaakwereld; alle drie hebben zij een rating van 2500+ behaald. Toch zullen ook zij het vaak af moeten leggen tegen de enige vrouw die ooit aan het Kandidaten-toernooi heeft meegedaan. Daarover later meer.
Een andere bekende schaakfamilie woont een stuk dichter bij huis. De familie Van Foreest levert al ruim een eeuw ware kampioenen. Waar het eind jaren 90 Arnold en Dirk waren (let op: het gaat hier om de jaren 90 van de 19e eeuw, meer dan 120 jaar geleden dus!), zijn het tegenwoordig Jorden, Lucas én Machteld die allemaal de afgelopen jaren het NK hebben gewonnen. Van die drie heeft Jorden het grootste succes beleefd door in 2021 het Tata Steel-toernooi te winnen, door in een zenuwslopende tiebreak te winnen van landgenoot Anish Giri. Net als de Polgár-zusjes kregen zij thuis regelmatig schaakles van hun ouders. Dat Van Foreest een adellijk geslacht is, zal daarbij vast hebben geholpen.
Even een intermezzo voordat iedereen met ambitie gaat denken dat je er per se vroeg bij moet zijn. Wees gerust: laatbloeiers komen zo nu en dan ook in het schaken voor. Zo begon vijfvoudig wereldkampioen Michail Botvinnik (zie onderstaande foto) pas op zijn twaalfde met schaken. Dat is dus even oud als dat de “Messi van het Schaken” nu is. Botvinnik’s naamgenoot en landgenoot Michail Tsjigorin maakte het nog veel bonter; pas vanaf zijn 24e begon hij het schaken als serieuze hobby te zien. Dat weerhield hem er niet van om uit te groeien tot één van de laatste pioniers van de Romantiek in het schaken.
Terug naar het onderwerp van vandaag. En ook letterlijk vandaag, want zojuist is het Kandidaten-toernooi begonnen op Cyprus. Eerder zijn jullie al te weten gekomen dat onder andere Javokhir Sindarov en onze eigen Anish Giri zich daarvoor hebben gekwalificeerd. Bij zowel de mannen als bij de vrouwen zal hier de uitdager voor het WK bepaald worden. Het zou zomaar kunnen dat beide uitdagers uit dezelfde familie gaan komen: broer en zus Praggnanandhaa (ook wel “Pragg”) en Vaishali Rameshbabu zullen samen proberen om de Indiase eer hoog te houden.
Pragg zal het bij de mannen alleen moeten doen, al is de huidige wereldkampioen Gukesh natuurlijk zelf ook een Indiër. Bij de vrouwen zou India in eerste instantie drie van de acht deelnemers leveren, ware het niet dat één van hen – Humpy Koneru – zich vlak voor aanvang van het toernooi heeft teruggetrokken. Haar vervanger is de Oekraïense Anna Moezytsjoek, die samen met haar zus Maria een onderdeel is van nog zo’n schaakfamilie. Zij weten allebei al hoe het voelt om een WK-strijd te spelen; Maria won de titel éénmaal. Anna zal ongetwijfeld proberen om dat te gaan evenaren.
…wil jij zelf óók ooit meedoen aan het Kandidatentoernooi? Je hebt in ieder geval al de eerste stap gezet door je bij onze eigen schaakfamilie aan te sluiten. Blijf gerust ook eens kijken bij de senioren hoe meerdere generaties het met elkaar uitvechten op 64 velden. Daarnaast helpt het oplossen van schaakpuzzels ook enorm. Kunnen jullie de puzzel van de vorige Schaakmaat nog voor de geest halen? Zo niet, dan snappen jullie vast weer hoe lastig het kan zijn om schaakstukken te moeten onthouden bij blind schaken.
…oké, ik zal jullie wel weer een handje helpen bij de oplossing:
[…] laten aan zijn tegenstander Rameshbabu Praggnanandhaa (onder andere door zijn moeilijke naam sinds de laatste Schaakmaat beter bekend als ‘de broer van’). Huisanalist Marco besloot om te analyseren waar het […]