In deze (gloednieuwe) wekelijkse rubriek schrijft onze huisanalist Marco elke week over een bijzonder verhaal uit het grote mondiale schaakarchief om iemand of iets in de schijnwerpers te zetten. Waar rollen wij deze week de rode loper voor uit? Vandaag deel II.
Vandaag beginnen wij met een quizvraag. Een aardrijkskundevraag, om precies te zijn. Welk land bevindt zich in Midden-Aziรซ, heeft Tasjkent als hoofdstad, gaat in de zomer debuteren op het WK voetbal, is naast Liechtenstein het enige kustloze land waarvan de buurlanden ook niet aan zee liggen, รฉn is sinds een paar jaar รฉรฉn van de sterkste landen in de schaakwereld? Mocht jij jouw ouders om hulp willen vragen: toen zij nog op school zaten, was dit land nog onderdeel van de Sovjet-Unie, dus de kans is groot dat zij dit nooit hebben moeten leren. Vooruit, รฉรฉn hint: de vlag vind je aan het begin van dit artikel.
Okรฉ, de grootste hint zat waarschijnlijk al in de titel, maar een aantal van jullie zullen nu al iets te weten zijn gekomen over Oezbekistan (zoals, bijvoorbeeld, dat het een land is). En dat werd hoog tijd, want Oezbekistan zal de komende tijd steeds vaker voorbij komen, zeker als jij de belangrijke schaaktoernooien ook blijft volgen na het Tata Steel-toernooi. Daarover gesproken, vandaag was de laatste ronde van dat toernooi. De winnaar is dus ook al bekend: Nodirbek Abdusattorov. Drie keer raden voor welk land hij uitkomt…
Met deze overwinning heeft Nodirbek eindelijk een trofee op zak waar hij al een paar keer vlak naast greep. In 2023 lag de titel voor het oprapen, maar met wit verloor hij in de laatste ronde van Jorden van Foreest, waardoor landgenoot Anish Giri met een fraaie overwinning een half punt achterstand omtoverde in een voorsprong; een mooi Nederlands รฉรฉn-tweetje. Een jaar later was hij รฉรฉn van vier spelers met een gelijk puntenaantal; via tiebreaks ging de winst dat jaar naar de Chinese Wei Yi. Ook vorig jaar eindigde Nodirbek in de top drie.
Je zou dus kunnen stellen dat het een kwestie van tijd was wanneer Abdusattorov dit toernooi eindelijk eens zou winnen. Op de slotdag had hij, net als drie jaar geleden, de touwtjes in eigen handen met een half punt voorsprong. Ditmaal laat Nodirbek er weinig twijfel over bestaan; door met de zwarte stukken te winnen van Arjun Erigaisi hoeft er niet eens meer gekeken te worden naar de andere uitslagen. Hiermee geeft onze Oezbeekse overheerser eindelijk weer een passend vervolg aan zijn WK-titel in het rapidschaken van 2021, toen hij pas 17 jaar was.
Toch zal het een andere speler zijn die als eerste Oezbeek ooit gaat meedoen met het kandidaten-toernooi op Cyprus over twee maanden, waar de uitdager van wereldkampioen Gukesh bepaald zal worden: Javohir Sindarov. Een speler die steeds meer achter de schaduw van zijn landgenoot vandaan stapt – al moest hij in Wijk aan Zee wel genoegen nemen met de tweede plaats. Achter Nodirbek dus; een Oezbeeks รฉรฉn-tweetje deze keer. De rest volgt op een vol punt of meer. Het leeftijdsverschil tussen deze twee is ongeveer een jaar, net als dat er ongeveer een jaar verschil zit tussen de momenten waarop zij hun GM-titel behaalde, rond hun 13e verjaardag.
Sindarov zal het over twee maanden dus even zonder zijn landgenoot moeten doen op Cyprus. Daarvoor plaatste hij zich door eind vorig jaar de World Cup te winnen, een knock-out toernooi waar tickets te verdelen waren voor het Kandidatentoernooi. Overigens versloeg hij Nodirbek op weg naar zijn toernooizege in de halve finale. Let wel: ik heb het hier niet over Abdusattorov, maar over zijn naamgenoot Nodirbek Yakubboev. Ook hij maakt deel uit van deze gouden generatie Oezbeekse schakers, die in 2022 de 44e Schaakolympiade wist te winnen. Dit oogt inmiddels al een stuk minder als een verrassing.
Op het Kandidatentoernooi zal Sindarov om dat ene WK-ticket moeten strijden met onder andere onze eigen trots Anish Giri. Hij wist zich te kwalificeren door in september van vorig jaar het Grand Swiss-toernooi als winnaar af te sluiten. Dat toernooi werd overigens gehouden in de stad Samarkand, wat ligt in… even zoeken hoor… oh ja, dat ligt dus ook in Oezbekistan. De mondiale schaakbond FIDE heeft overduidelijk ook aandacht gekregen voor de ontwikkeling van de schaaksport in deze voormalige Sovjet-republiek.
Mocht Javohir Sindarov het voorrecht opeisen om de wereldkampioen uit te mogen dagen in een rechtstreeks duel, dan zou hij zomaar de tweede wereldkampioen van Oezbekistan kunnen worden. Want ja, ze hebben er ooit al eentje gehad: Rustam Qozimjonov werd in 2004 kampioen bij de FIDE-bond, door Michael Adams te verslaan in een knock-out toernooi. Dat kunnen ze dus wel aardig, daar in Verweggistan, …eh, ik bedoel Oezbekistan!
En om de vraag uit de titel te beantwoorden: Oezbekistan is het oranje-gekleurde land.
